Maastricht

Op 6 oktober 2020 heeft de gemeente Maastricht de omgevingsvisie met als titel ‘Omgevingsvisie Maastricht 2040’ vastgesteld. Maastricht ligt in de provincie Zuid-Limburg. De gemeente telt 121.575 inwoners (1 januari 2020).

De omgevingsvisie
Het motto van de omgevingsvisie is: ‘Koester de balans’. Daarmee wordt zowel de balans tussen het behoud van bestaande kwaliteiten en het stimuleren van noodzakelijke nieuwe ontwikkelingen bedoeld, als ook de balans tussen het verbeteren van de kwaliteit van leven en het versterken van Maastricht als motor voor de (Eu)regionale economie.
De visie bestaat uit twee delen met in deel 1 de integrale visie voor de fysieke leefomgeving en in deel 2 de uitwerking van de onderwerpen mobiliteit, wonen en energie. Hiernaast heeft de gemeente een folder uitgegeven die als publieksversie dient.

Een opvallend onderdeel is de weergave van de juridische status van de omgevingsvisie. Dat is een niet vaak voorkomend onderdeel in een omgevingsvisie.

Omgevingskwaliteit
Cultureel erfgoed en ruimtelijke kwaliteit spelen een bijzondere rol in het stimuleren van meer beleving en ontmoeting en bepalen in hoge mate de identiteit en aantrekkingskracht van Maastricht. Daarom krijgt bij nieuwe ontwikkelingen herbestemming van monumenten en beeldbepalende gebouwen de voorkeur boven sloop en nieuwbouw. De gemeente ziet in de inzet van apps en virtual reality mogelijkheden om de historie en het verhaal van een plek voor een breder publiek toegankelijk te maken. Als basis voor ruimtelijke kwaliteit van de stad wordt de landschappelijke onderlegger genoemd.

Maastricht kent een lange en hoogwaardige traditie als het gaat om de samenhang van openbare ruimtes, architectuur en cultureel erfgoed. Er zijn raakvlakken tussen de omgevingsvisie en het architectuurbeleid van Maastricht. In deel twee wordt een apart hoofdstuk besteed aan architectuur. Hierin wordt voortgeborduurd op de Welstandsnota ‘Maatwerk in kwaliteit’ die februari 2018 is vastgesteld. De ambitie van het architectuurbeleid wordt hierin beschreven, onder meer omdat implementatie van de Omgevingswet meer maatwerk per gebied vereist; daarnaast is aandacht voor vereenvoudiging van regels en procedures.

De visie op architectuur wordt uiteengezet aan de hand van drie pijlers: de relatie van gebouwen met de openbare ruimte, de programmering van levendige gebieden en ontmoetingsplekken en de derde dimensie (hoger bouwen). Architectonische aandachtsgebieden bieden een kapstok voor meer gebiedsdifferentiatie.
Er worden twee opgaven genoemd die voor het architectuurbeleid van de stad richting 2040 van bijzonder belang zijn: het verbinden van opgaven uit het fysieke, economische en sociale domein aan de bestaande (historische en/of monumentale) waarden en een gebiedsgerichte aanpak op het gebied van welstands- en architectuurbeleid, met bijzondere aandacht voor architectonische aandachtsgebieden (inhoud) en gemeentelijke procedures en regels (proces).

Het cultureel erfgoed is een belangrijke drager van stedelijke ontwikkelingen in Maastricht. Voor behoud en ontwikkeling van het erfgoed staan vier waarden centraal: de monumentale kwaliteit en internationale sfeer; de compacte stad in een weids landschap; de hoogwaardige en authentieke fysieke leefomgeving en prettig stedelijk wonen in diverse woonmilieus.
Naast fysieke en sociaaleconomische opgaven wordt geconstateerd dat behoud en hergebruik van cultureel erfgoed om een andere rol van de overheid vraagt. Daarbij dient aandacht te zijn voor het stimuleren van maatschappelijke medeverantwoordelijkheid en voor decentralisatie: meer bevoegdheden naar gemeenten; dereguleren: minder regels en meer eenvoudige regels; toename van digitale communicatiemiddelen en Smart City: nieuwe technologische mogelijkheden voor hergebruik en beleving.

Participatie
In de visie wordt vermeld dat deze tot stand is gekomen na intensieve dialoog met bewoners, strategische partners, belangengroepen en specifieke doelgroepen. Parallel aan de ontwikkeling van de ‘Omgevingsvisie Maastricht 2040’ is er door actieve bewoners van verschillende buurten zelf nagedacht over de toekomst van hun directe leefomgeving. Dit heeft geresulteerd in verschillende soorten ‘plannen voor de buurt’. Hierbij zijn door bewoners verschillende titels gebruikt zoals ‘Buurtplan’, ‘Omgevingsvisie’ of ‘Gebiedsprofiel’. Voorbeelden zijn de buurten Céramique, Limmel/Nazareth, Jekerkwartier, Wyckerpoort en Borgharen/Itteren. Naar mate ze als relevant werden gezien, zijn ze in de gebiedsprofielen per gebied verwerkt. Maastricht is in twaalf gebiedsprofielen ingedeeld om het gebiedsgericht werken mogelijk te maken. Daarin worden algemene opgaven, ambities en principes vertaald naar een strategie. Deze gebiedsprofielen vormen een uitnodiging aan ondernemers, bewoners en andere partners om samen te werken aan de toekomst van de gebieden. Ook vormen zij een opmaat voor het op te stellen Omgevingsplan.

Laatst bijgewerkt: 29 december 2020

Deze omgevingsvisie is vastgesteld vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet per 1 juli 2022. Totdat de nieuwe wet in werking treedt vallen omgevingsvisies onder de huidige Wro.